Menu

Is emotionele betrokkenheid onprofessioneel?

Hoe ga je als zorgprofessional om met de pijn van cliënten? Hoe blijf je je eigen emoties de baas? Hoe blijf je professioneel als je de grenzen van je mogelijkheden nadert? Voor deze problematiek biedt gedragsdeskundige Margaretha van Eeden handvaten, die ze samenvatte in een eigen handboek: ‘Copen met coping’. Margaretha wordt inmiddels door het hele land gevraagd om zorgprofessionals te trainen. Onlangs onderwees ze diverse teams binnen Adelante. Wij spraken Margaretha en ook ervaringsdeskundigen Mildred van Leeuwen en Femke Dings van Adelante Kinderrevalidatie.

Inhoud van deze pagina

Margaretha (68): “Ik heb vijftien jaar als gedragsdeskundige bij een revalidatiekliniek in Amsterdam gewerkt, op de afdelingen dwarslaesie en ALS. Ik had een duobaan; ik begeleidde cliënten bij het verwerken van wat hen is overkomen én coachte collega’s bij het uitoefenen van hun vak in aangrijpende situaties. Binnen de revalidatie heb je als professional te maken met cliënten met heftige verhalen en pijnlijke verliezen, die je diep kunnen raken. Er wordt wel gedacht dat geraakt worden door het verhaal van een cliënt niet professioneel is, maar het is onontkoombaar. De professionaliteit zit in het omgaan met deze geraaktheid.”

Copen met coping
Ze vervolgt: “Tijdens mijn baan onderzocht ik de coping van cliënten én collega’s. Coping is de manier waarop iemand reageert op omstandigheden die aanpassing vereisen. Ik ontwikkelde een reflectiemodel dat een behandelaar helpt om in kaart te brengen welke ‘copingstrategieën’ cliënten hanteren. Als je bijvoorbeeld als professional weet of een cliënt een voeler, denker of een doener is, dan kun je hierbij aansluiten. Een voeler wil je veiligheid en harmonie bieden, een doener eerder beweging en verandering en een denker structuur en overzicht. Zo zijn er vele handvaten vast te stellen die de professional kunnen helpen bij de begeleiding van een cliënt of een ouder.”  

“Omdat het onvermijdbaar is dat een zorgprofessional soms in een stressvolle situatie terecht komt en emotioneel betrokken raakt, is het van belang dat hij of zij zich ook bewust is van zijn of haar eigen coping. Als de professional in de stress schiet wordt professioneel omgaan met coping, ineens ‘copen’ met coping en kan de professional het reflectiemodel ook op zichzelf toepassen. Mijn boek biedt handvaten om ook de eigen coping te bepalen en te handelen hiernaar. Dit alles om professionals die hun professionaliteit dreigen te verliezen, te ondersteunen.”  

Coping en verliesverwerking binnen Adelante
Mildred van Leeuwen (56) is 35 jaar werkzaam als maatschappelijk werker bij Adelante Kinderrevalidatie in Valkenburg. “Verliesverwerking is een centraal thema bij revalidatie. In de loop der jaren heb ik gezocht naar een theoretisch kader en praktische handvaten voor ons en voor ouders. Toen mijn collega Femke Dings me vroeg om in een teamoverleg iets over verliesverwerking te vertellen, heb ik me nog verder in het onderwerp verdiept. In Revalidatie Magazine las ik een artikel over Margaretha waarna ik contact met haar gezocht heb.”

Even stilstaan
Femke Dings (43), sinds 2007 GZ-psycholoog bij Adelante: “Uiteindelijk duurde het nog een jaar of drie voordat  Margaretha’s theorie bij Adelante werd geïntroduceerd. In 2017 schoolde Margaretha de vakgroepen maatschappelijk werk en psychologie in company. We focusten ons op coping en verliesverwerking. Ouders van ‘onze’ kinderen hebben te maken met veel verlieservaringen. Hier komen heftige gevoelens en uitingen bij kijken. Hoe ga je hiermee om, als ouders en ook als professional? Met team Vroegrevalidatie zijn we inmiddels al in de praktijk met de aanpak aan het werken. We hebben geleerd dat het belangrijk is om te ervaren hoe de ouders in het proces staan. Een voeler geef je bijvoorbeeld meer begrip en aandacht, een denker acties en oplossingen.” Mildred vult aan: “De kern is om te zoeken naar hoe je het beste bij ouders aansluit. Elke casus is maatwerk. Margaretha’s model geeft concrete handvaten voor ons als professional maar ook voor ouders. Via psychoeducatie maken we ouders visueel wat er met hen gebeurt.” Femke: “Het beste aan de theorie van Margaretha vind ik dat je bewust stilstaat bij het proces van de ouders, dat je je bewust blijft van hún ervaring.”

Omgaan met machteloosheid
Margaretha: “Wat ik het moeilijkste vind? Professionals leren omgaan met machteloosheid. Ik wil hen ervan bewust maken dat je op de moeilijkste momenten van je vak het moet uithouden met de pijn van de ander. ‘Er zijn’ voor de ander en tegelijk de verantwoordelijkheden die jouw positie met zich meebrengt nemen. Er komt altijd een punt dat je alles hebt gedaan voor de cliënt. Na zo’n gesprek is het belangrijk om alles te verwerken. Ik leer professionals dat het belangrijk voor henzelf is om na een emotioneel gesprek met ouders even tot zichzelf te komen en niet meteen door te razen naar de volgende afspraak. Verwerken is belangrijk om professioneel te kunnen blijven handelen. Daar ligt nog wel een verbeterpunt voor Adelante. Als er  veel moet in weinig tijd dan is tussentijds herstel niet mogelijk waardoor je veerkracht opraakt en je jezelf kwetsbaar maakt.”

Samenwerking revalidatie en onderwijs
Mildred: “Het is de moeite waard dat medewerkers binnen Adelante kennismaken met de theorie over verliesverwerking en coping. Het zou fijn als alle teams bekend raken met de copingtheorie. Naast revalidatieteams heeft inmiddels ook een team van onderwijskrachten zich geschoold. We trekken samen hierin op.” Margaretha: “Bij Adelante wordt het heel goed opgepikt en wordt mijn verhaal enthousiast ontvangen. Ik trainde een aantal mensen zoals Femke en Mildred, zij trainen weer anderen en zo verder. Van begin af aan viel mij op dat de mensen hier er open voor staan. Dat werkt prettig.” Mildred: “Ik hoop dat dit artikel andere afdelingen en behandelaars aanleiding geeft om zich hierin te verdiepen. Voor ons is het van enorme meerwaarde geweest, en ik ben dan ook blij dat Femke mij gestimuleerd heeft me hierin te verdiepen.” Femke, lachend: We kennen elkaars kwaliteiten omdat we goed op elkaar ingespeeld zijn. En we willen nog veel meer samen bereiken.” 

Interesse of meer informatie? Neem contact op met Mildred van Leeuwen/Femke Dings.